Yeni TTK'ya Göre Anonim Şirketlerde Sermaye Arttırımı

         YENİ TÜRK TİCARET KANUNUNA GÖRE

ANONİM ŞİRKETLERDE SERMAYE ARTIRIMI

GİRİŞ

TBMM’de 13.01.2011 tarihinde kabul tarihinde kabul edilen 6102 sayılı Yeni Türk Ticaret Kanunu (YTTK) 14.02.2011 tarih ve 27846 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş bulunmaktadır. Ticari hayata ilişkin geniş kapsamlı yenilikler getirmiş olmakla beraber yazımızda esas itibariyle YTTK’nın anonim şirketlerin sermaye artırımıyla ilgili düzenlemelerini ele alarak irdelemeye çalışacağız.

1. GENEL OLARAK ANONİM ŞİRKET

Anonim şirket YTTK’nın 329’uncu maddesine tanımlanmıştır. Buna göre;

“Anonim şirket, sermayesi belirli ve paylara bölünmüş olan, borçlarından dolayı yalnız malvarlığıyla sorumlu bulunan şirkettir.”

Pay sahipleri, sadece taahhüt etmiş oldukları sermaye payları ile ve şirkete karşı sorumludur.”

Anonim şirketler, kanunen yasaklanmamış her türlü ekonomik amaç ve konular için kurulabilir. Anonim şirketin kurulabilmesi için pay sahibi olan bir veya birden daha fazla kurucunun varlığı şarttır. YTTK öncesinde bir anonim şirket kurulabilmesi için en az beş kurucu ortak bulunması gerekiyordu. Bu şart YTTK’nın 338’inci maddesi hükmü ile kaldırılarak tek kişinin anonim şirket kurabilmesi mümkün hale gelmiştir.

Yine YTTK’nın 335’inci maddesi hükmüne göre; anonim şirket, kurucuların, kanuna uygun olarak düzenlenmiş bulunan, sermayenin tamamını ödemeyi, şartsız taahhüt ettikleri, imzalarının noterce onaylandığı esas sözleşmede, anonim şirket kurma iradelerini açıklamalarıyla kurulur. Bu madde hükmü ile tedrici kuruluş kaldırılarak, şirket kurucularının sermayenin tamamını ödemeyi taahhüt etmeleri zorunlu kılınmıştır.

2.          ANONİM ŞİRKETLERDE SERMAYENİN ARTIRILMASI

Anonim şirketlerde sermaye artırılması ile ilgili hükümlere YTTK’nın 456 ile 472’nci maddeleri arasında yer verilmiş bulunmaktadır.

YTTK’nın 456’ncı maddesi hükmü uyarınca, iç kaynaklardan yapılan artırım hariç, payların nakdi bedelleri tamamen ödenmediği sürece sermaye artırılamaz.(1) Artırıma, esas sermaye sisteminde genel kurul; kayıtlı sermaye sisteminde ise yönetim kurulu karar verir. Artırım, genel kurul veya yönetim kurulu kararı tarihinden itibaren üç ay içinde tescil edilemediği takdirde, genel kurul veya yönetim kurulu kararı geçersiz hale gelir.

2.1.Yönetim Kurulu Beyanı

YTTK ile anonim şirketlerde sermaye artırımına ilişkin getirilen önemli yeniliklerden biri de yönetim kurulunun hazırlayıp imzalamak yükümlülüğünde olduğu beyan ile ilgili düzenlemedir. YTTK’nın 457’nci maddesi hükmü uyarınca; Yönetim Kurulu tarafından sermaye artırımının türüne göre bir beyan hazırlanır. Beyan, bilgiyi açık, eksiksiz, doğru ve dürüst bir şekilde verme ilkesine göre hazırlanır. Bu beyanda;

• Nakdi sermaye konuluyorsa; artırılan kısmın tamamen taahhüt edildiği, kanun veya esas sözleşme gereğince ödenmesi gerekli tutarın ödendiği,

• Ayni sermaye konuluyor veya bir ayın devralınıyorsa bunlara verilecek karşılığın uygun olduğu,

• Bir borcun takası söz konusu ise bu borcun varlığı, geçerliliği ve takas edilebilirliği,

• Sermayeye dönüştürülen fonun veya yedek akçenin serbestçe tasarruf olunabilirliği,

• Rüçhan hakları sınırlandırılmış veya kaldırılmışsa bunun sebepleri, miktarı ve oranı; kullanılmayan rüçhan haklarının kimlere, niçin, ne fiyatla verildiği

hakkında açıklamalar yer almalıdır.

Yine söz konusu beyanda, iç kaynaklardan yapılan sermaye artırımının hangi kaynaklardan karşılandığı, bu kaynakların gerçekliği ve şirket malvarlığı içinde var oldukları konusunda garanti verilir. Şartlı sermaye artırımının ve uygulamasının kanuna uygunluğu belirtilir. Sermaye artırımını inceleyen işlem denetçisi ile hizmet sunanlara ve diğer kimselere ödenen ücretler, sağlanan menfaatler hakkında, emsalleriyle karşılaştırma yapılarak, bilgi verilir.

2.2.Sermaye Artırımı Yöntemleri

YTTK’da anonim şirketlerde sermaye artırımı üç ana başlıkta sınıflandırılmıştır.

– Sermaye taahhüdü yoluyla artırım,

– İç kaynaklardan sermaye artırımı,

– Şarta bağlı sermaye artırımı

2.2.1. Sermaye Taahhüdü Yoluyla Artırım

Sermaye taahhüdü yoluyla sermaye artırımına gidildiğinde, işletmeye girecek para veya para dışındaki ekonomik değerler karşılığında yeni hisse senetleri ihraç edilir. YTTK’da sermaye taahhüdü yoluyla sermaye artırımı; esas sermaye sisteminde sermaye artırımı ve kayıtlı sermaye sisteminde sermaye artırımı olmak üzere iki başlıkta düzenlenmiştir.

2.2.1.1. Esas Sermaye Sisteminde Sermaye Artırımı

Esas sermaye sisteminde sermaye artırımına genel kurul karar verir. YTTK’nın 459’uncu maddesine göre, artırılan sermayeyi temsil eden payların tamamı ya değişik esas sözleşmede ya da iştirak taahhütnamelerinde taahhüt edilir. Yazılı olarak hazırlanan iştirak taahhütnamesi; taahhüt edilen payların sayılarını, itibari değerlerini, cinslerini, gruplarını, peşin ödenen tutarı, taahhütle bağlı olunulan süreyi ve varsa çıkarma primi ile taahhüt sahibinin imzasını içerir.

Esas sermaye sisteminde sermaye artırımında, nakden taahhüt edilen payların itibari değerlerinin en az yüzde yirmi beşi esas sözleşmenin değiştirilmesine ilişkin genel kurul kararının ticaret siciline tescilinden önce, gerisi de tescili izleyen yirmi dört ay içinde ödenir. Ödemeler şirket adına açılacak özel bir hesaba yatırılır. Esas sermaye sisteminde ayni sermaye konulmak suretiyle de sermaye artırılabilir. Üzerlerinde sınırlı bir ayni hak, haciz ve tedbir bulunmayan, nakden değerlendirilebilen ve devrolunabilen, fikri mülkiyet hakları ile sanal ortamlar da dahil, malvarlığı unsurları ayni sermaye olarak konulabilir. Hizmet edimleri, kişisel emek, ticari itibar ve vadesi gelmemiş alacaklar sermaye olamaz.

Esas sermaye sisteminde payların halka arz edilmesi yoluyla da sermaye artırımına gidilebilir. Bu durumda değiştirilmiş esas sözleşmede nakit karşılığı olarak taahhüt edilmiş paylar, değişik esas sözleşmenin ticaret siciline tescilinden itibaren iki ay içerisinde halka arz edilmelidir.

2.2.1.2. Kayıtlı Sermaye Sisteminde Sermaye Artırımı

YTTK’nın 460’ıncı maddesi hükmüne göre, halka açık olmayan anonim şirketlerde, yönetim kuruluna esas sözleşmede belirtilmiş olan kayıtlı sermaye tavanına kadar sermayeyi artırma yetkisi verilebilir. Bu durumda yönetim kurulu kararı ile sermaye artırımı TTK ve esas sözleşmede belirtilen yetki sınırları çerçevesinde gerçekleştirilebilir. Yönetim kuruluna bu yetki en çok 5 yıl için tanınabilir.

Kayıtlı sermaye sisteminde, sermaye yönetim kurulu kararı ile artırılır. Bunun için yönetim kurulu önce sermaye artırımının gerektirdiği şekilde esas sözleşmenin ilgili maddesinin yeni şeklini hazırlar. Yönetim kurulu kararında; artırılan sermaye tutarını, çıkarılacak yeni payların itibari değerlerini, sayılarını, cinslerini, primli ve imtiyazlı olup olmadıklarını, rüçhan hakkının sınırlandırılıp sınırlandırılmadığını, kullanılma şartları ile sürelerini belirtir. Yönetim kurulu esas sözleşmenin yeni metnini, sermayenin artırılmasına ilişkin yönetim kurulu kararını, imtiyazlı paylara ve rüçhan haklarına ilişkin sınırlamaları, prime dair kayıtları ve bu kararın uygulanması hakkındaki kuralları esas sözleşmede öngörüldüğü şekilde ilan eder ve internet sitesinde yayınlar.

YTTK’nın 460/5’inci maddesi hükmü uyarınca, pay sahipleri ve yönetim kurulu üyeleri, kanun veya esas sözleşme hükümlerine ve özellikle dürüstlük kurallarına aykırı olan yönetim kurulu kararları aleyhine, kararın ilan tarihinden itibaren bir ay içinde iptal davası açabilirler.

Yine YTTK’nın 460/4’üncü maddesine göre, yönetim kurulunun, imtiyazlı veya itibari değerinin üzerinde pay çıkarabilmesi ve pay sahiplerinin yeni pay alma haklarını sınırlandırabilmesi için esas sözleşmeyle yetkilendirilmiş olması şarttır.

2.2.2.     İç Kaynaklardan Sermaye Artırımı

İç kaynaklardan sermaye artırımı YTTK’nın 462’nci maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre; esas sözleşme veya genel kurul kararıyla ayrılmış ve belli bir amaca özgülenmemiş yedek akçeler ile kanuni yedek akçelerin serbestçe kullanılabilen kısımları ve mevzuatın bilançoya konulmasına ve sermayeye eklenmesine izin verdiği fonlar sermayeye dönüştürülerek sermaye iç kaynaklardan artırılabilir.

Sermayenin artırılan kısmı, iç kaynaklardan karşılayan tutarın şirket bünyesinde gerçekten varolduğu, onaylanmış yıllık bilanço ve işlem denetçisinin vereceği açık ve yazılı bir beyanla doğrulanır. Bilanço tarihinin üzerinden altı aydan fazla zaman geçmiş olduğu takdirde, yeni bir bilanço çıkarılması ve bunun işlem denetçisi tarafından onaylanmış olması şarttır.

2.2.2.1.  Esas sözleşme veya genel kurul kararıyla ayrılmış  ve belli bir amaca özgülenmemiş yedek akçeler

YTTK’nın 521 ve 522’nci maddelerinde anonim şirketin esas sözleşmesine göre ayrılması gereken yedek akçeler “şirketin kendi isteği ile ayırdığı yedek akçeler” başlığı altında belirlenmiştir. TTK’nın eski halinde bu nitelikteki yedek akçeler “ihtiyari yedek akçeler” olarak ifade edilmekteydi.

YTTK’nın 521’inci maddesine göre, yedek akçeye yıllık karın % 5’inden fazla bir tutarın ayrılacağı ve yedek akçenin ödenmiş sermayenin % 20’sini aşabileceği hakkında sözleşmeye hüküm konabilir.

Esas sözleşme hükümleri ile yasal sınırlar üzerinde ayrılan kısma “statü yedekleri” denilmektedir ve bu yedekler sermayeye ilave edilebilir. Diğer yandan, esas sözleşmede şirketin yöneticileri, çalışanları ve işçileri için yardım kuruluşları kurulması amacı ile de yedek akçe ayrılabilir. Ancak bu şekilde ayrılan yedek akçeler belirli bir amaca özgülenmiş olmaları nedeniyle iç kaynaklardan sermaye artırımında kullanılamazlar.

YTTK’nın 523’üncü maddesinin 2’nci fıkrası hükmüne göre;

“Genel kurul;

a.)     Aktiflerin yeniden sağlanabilmesi için gerekliyse,

b.)     Bütün pay sahiplerinin menfaatleri dikkate alındığında, şirketin sürekli gelişi ve olabildiğince kararlı kar payı dağıtımı yönünden haklı görülüyorsa,

Kanunda ve esas sözleşmede öngörülenlerden başka yedek akçe ayrılmasına da karar verebilir.”

“Olağanüstü yedek akçe” adı verilen bu nitelikteki yedek akçeler de iç kaynaklardan yapılacak sermaye artırımında kullanılabilir.

2.2.2.2.  Kanuni yedek akçelerin serbestçe kullanılabilen kısımları

Sermaye şirketleri, özellikle anonim şirketler yasal olarak karlarından belli bir kısmını yedek akçe olarak ayırmak durumundadırlar. YTTK’da kanuni yedek akçeler; “Genel Kanuni Yedek Akçe” ile “Şirketin İktisap Ettiği Kendi Pay Senetleri İçin Ayrılan Yedek Akçe ve Yeniden Değerleme Fonları” olmak üzere ikiye ayrılmıştır.

i. Genel Kanuni Yedek Akçeler:

YTTK’nın 519’uncu maddesi hükmüne göre, yıllık karın % 5’i, ödenmiş sermayenin % 20’sine ulaşıncaya kadar genel kanuni yedek akçe ayrılır. Bu şekilde ayrılan yedek akçeye “1.tertip yedek akçe” adı verilir.

Yine 519’uncu maddeye göre, birinci fıkradaki sınıra ulaşıldıktan sonra da;

a.           Yeni payların çıkarılması dolayısıyla sağlanan primin, çıkarılma giderleri, itfa karşılıkları ve hayır amaçlı ödemeler için kullanılmamış bulunan kısmı,

b.           Iskat sebebiyle iptal edilen pay senetlerinin bedeli için ödenmiş olan tutardan, bunların yerine verilecek yeni senetlerin çıkarılma giderlerinin düşülmesinden sonra kalan kısmı,

c.           Pay sahiplerine yüzde beş oranında kar payı ödendikten sonra, kardan pay alacak kişilere sağlanan toplam tutarı % 10’u

genel kanuni yedek akçeye eklenir.

Genel kanuni yedek akçe sermayenin veya çıkarılmış sermayenin yarısını aşmadığı takdirde, sadece zararların kapatılmasına, işlerin iyi gitmediği zamanlarda işletmeyi devam ettirmeye veya işsizliğin önüne geçmeye ve sonuçlarını hafifletmeye elverişli önlemler alınması için kullanılabilir.

ii. Şirketin İktisap Ettiği Kendi Pay Senetleri İçin Ayrılan Yedek Akçe ve Yeniden Değerleme Fonları:

YTTK ile getirilen en önemli yeniliklerden bir tanesi de, anonim şirketlerin genel kurulun yönetim kurulunun verdiği yetkiye dayanarak sermayesinin % 10’unu aşmamak şartıyla kendi paylarını iktisap ve rehin olarak kabul edebilmesine yönelik düzenlemedir.

Öte yandan YTTK’nın 520’nci maddesi hükmü uyarınca; şirket, iktisap ettiği kendi payları için iktisap değerlerini karşılayan tutarda yedek akçe ayırır. Bu yedek akçeler, anılan payların devredildikleri veya yok edildikleri takdirde iktisap değerlerini karşılayan tutarda çözülebilirler.

2.2.2.3.  Mevzuatın bilançoya konulmasına ve sermayeye  eklenmesine izin verdiği fonlar

YTTK’nın 462’nci maddesinin 3 no.lu fıkrası hükmü uyarınca, bilançoda sermayeye eklenmesine mevzuatın izin verdiği fonların bulunması hâlinde, bu fonlar sermayeye dönüştürülmeden, sermaye taahhüt edilmesi yoluyla sermaye artırılamaz. Hem bu fonların sermayeye dönüştürülmesi hem de aynı zamanda ve aynı oranda sermayenin taahhüt edilmesi yoluyla sermaye artırılabilir. Mevzuatın sermayeye eklenmesine izin verdiği fonlara örnek olarak; kurumlar vergisinden istisna olan gayrimenkul veya iştirak hissesi satış kazancı, enflasyon düzeltmesi sonucu oluşan özsermaye kalemlerine ait enflasyon düzeltme farkları ve vergiye yönelik bazı af kanunları ile bilanço pasifinde özkaynaklar içinde yer alan ve aynı kanunlar ile sermayeye eklenmesine izin verilmiş olan fonları gösterebiliriz.

YTTK’nın 462/3’üncü maddesiyle getirilen düzenlemeye göre anonim şirketler bedelsiz sermaye artırımı yapabilecek durumda olmaları halinde bedelsiz artırıma gitmeden bedelli sermaye artışı yapamayacaklardır.

2.2.3.Şarta Bağlı Sermaye Artırımı

YTTK ile sermaye artırımında üçüncü bir alternatif olarak “şarta bağlı sermaye artırımı” yöntemi kabul edilmiştir. YTTK’nın 463’üncü maddesine göre; genel kurul, yeni çıkarılan tahviller veya benzeri borçlanma araçları nedeniyle, şirkette veya topluluk şirketlerinden alacaklı olanlara veya çalışanlara, esas sözleşmede değiştirme veya alım haklarını kullanmak yoluyla yeni payları edinmek hakkı sağlamak suretiyle, sermayenin şarta bağlanmasına karar verebilir.

Şartlı sermaye artırımı, yeni çıkarılacak tahvil ve benzeri borçlanma araçlarının şirketin pay sahiplerine dönüşmelerini amaçlayan, bu yolla şirkete sermaye sağlayan ve çalışanlar için pay senedi çıkarılmasına olanak veren bir sermaye artırımı yöntemidir. Şirket tarafından ihraç edilen tahviller, sahiplerine genellikle önceden saptanmış belirli koşullarla tahvillerin pay senetlerine çevrilmesi hususunda bir seçim hakkı sağlamaktadır. Bu yöntemde, sermayenin artırımının gerçekleşme zamanı üçüncü kişilerin kendilerine tanınan haklarını kullanma kararına, yani şarta bağlı kalmaktadır.

SONUÇ

6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu, 6102 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmış ve Türk Ticaret Kanunu yeniden düzenlenmiştir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’na göre; anonim şirketler, bir veya birden fazla gerçek ya da tüzel kişi tarafından kurulabilecektir. Anonim şirket, kurucuların esas sözleşmedeki imzalarının noterce onaylandığı tarihte kurulmuş sayılacaktır.

Yeni Türk Ticaret Kanunu uyarınca sermaye artırımı; sermaye taahhüdü yoluyla, iç kaynaklardan ve şarta bağlı olarak gerçekleştirilebilecektir. YTTK’ya göre; iç kaynaklardan yapılan artırım hariç, payların nakdî bedelleri tamamen ödenmediği sürece sermaye artırılması mümkün değildir. Ayrıca şirketler bilançonun pasifinde yer alan fonlarını kullanarak bedelsiz sermaye artırımı yapabilmeleri mümkün iken bunu yapmadan doğrudan bedelli sermaye artırımı yapamayacaklardır. Ancak bedelsiz ve bedelli sermaye artırımının aynı anda yapılması mümkündür.

_______________________________________

(1) Sermayeye oranla önemli sayılmayan tutarların ödenmemiş olması sermaye artırımını engellemez.

Volkan YÜKSEL

E. Başhesap Uzmanı

One comment

  1. selami keskin dedi ki:

    merhaba benim sorum şahıs ama bilanço usulü ile defter tutan mükellefin geçmiş yıl karlarının son (4 yıl) herhangi bir işlem yapmadan sermayeye ilave edilip edilemeyeceği?

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir